Άγχος απόδοσης και ρομαντισμός: Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία στην Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου
Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου είναι για πολλούς μια γιορτή αγάπης και ρομαντισμού. Στα social media και στις διαφημίσεις βλέπουμε εικόνες από «τέλεια» ζευγάρια, δείπνα υπό το φως των κεριών και έντονη σεξουαλικότητα. Για όσους βιώνουν άγχος γύρω από τη σεξουαλική τους απόδοση, αυτή η μέρα μπορεί να γίνει πηγή πίεσης και σύγκρισης, παρά απόλαυσης (Brotto, 2018).
Το άγχος απόδοσης είναι μια κατάσταση κατά την οποία η σκέψη γύρω από την «επίδοση» εμποδίζει τη φυσική, αυθόρμητη σεξουαλική εμπειρία. Ο συνδυασμός προσδοκιών, ντροπής και φόβου μπορεί να μειώσει τη διέγερση, να μπλοκάρει τον οργασμό ή να οδηγήσει σε αποφυγή της σεξουαλικής επαφής (Masters & Johnson, 1970). Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία προσφέρει έναν χώρο κατανόησης και ασφάλειας, όπου η σεξουαλικότητα μπορεί να εκφραστεί χωρίς πίεση.
Τι είναι το άγχος απόδοσης;
Το άγχος απόδοσης εμφανίζεται όταν οι προσδοκίες γύρω από τη σεξουαλική λειτουργία γίνονται πιο σημαντικές από την ίδια την εμπειρία.
Συχνά περιλαμβάνει σκέψεις όπως:
«Μήπως δεν τα καταφέρω;»
«Τι θα σκεφτεί ο/η σύντροφός μου;»
«Πρέπει να φτάσω σε οργασμό ή να έχω στύση.»
Το άγχος ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα (αντίδραση «μάχης ή φυγής») και μπορεί να μπλοκάρει τη φυσιολογική σεξουαλική απόκριση (Brotto, 2018).
Παράδειγμα:
Ένας άντρας μπορεί να έχει στύση στην αρχή, αλλά όταν σκεφτεί «Πρέπει να κρατηθώ για να μην αποτύχω», η στύση μπορεί να χαθεί.
Μια γυναίκα μπορεί να νιώσει διέγερση, αλλά η σκέψη «Πρέπει να φτάσω σε οργασμό» μπορεί να μπλοκάρει τη φυσική ανταπόκριση.
Ο Άγιος Βαλεντίνος ως «ημέρα πίεσης»
Η κοινωνική εικόνα της ημέρας συνδέεται συχνά με:
Ιδανικές σχέσεις
Ατελείωτη σεξουαλική χημεία
Τέλεια δώρα και ρομαντικά δείπνα
Αυτές οι προσδοκίες δημιουργούν πίεση και μπορούν να ενισχύσουν το άγχος απόδοσης, ακόμη κι όταν η σχέση είναι υγιής και ερωτική. Το σώμα αντιδρά στο άγχος μειώνοντας τη διέγερση ή τον οργασμό. Αυτό δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης επιθυμίας ή αγάπης, αλλά φυσιολογική αντίδραση στο στρες (Levine, 2010).
Οι ψυχολογικοί παράγοντες πίσω από το άγχος απόδοσης
Το άγχος απόδοσης δεν προέρχεται μόνο από εξωτερικές προσδοκίες. Συχνά σχετίζεται με:
1. Αυτοκριτική και ντροπή
Αν μεγαλώσαμε με ιδέες ότι το σεξ είναι «κακό» ή ότι πρέπει να είμαστε «καλοί/ές», αυτές οι πεποιθήσεις επηρεάζουν την αυτοεικόνα και την επιθυμία (Leiblum, 2007).
2. Προηγούμενες εμπειρίες
Αρνητικές σεξουαλικές εμπειρίες ή τραύματα μπορούν να δημιουργήσουν υποσυνείδητο φόβο απόδοσης (Brotto, 2018).
3. Σχέση και επικοινωνία
Η έλλειψη επικοινωνίας ή η συναισθηματική απόσταση μπορούν να μειώσουν τη σεξουαλική ανταπόκριση (McCarthy & McCarthy, 2009).
Στην ψυχοσεξουαλική θεραπεία εξετάζουμε όλους αυτούς τους παράγοντες, ώστε να κατανοήσουμε πώς το σώμα και το μυαλό μπλοκάρουν ή επηρεάζουν την επιθυμία.
Πρακτικά παραδείγματα
Άντρας, 35 ετών:
Αντιμετωπίζει πρόωρη εκσπερμάτιση όταν σκέφτεται την «τέλεια» νύχτα Αγίου Βαλεντίνου. Στη θεραπεία μαθαίνει να μετατοπίζει την προσοχή από την «απόδοση» στην εμπειρία και τη συναισθηματική σύνδεση.
Γυναίκα, 28 ετών:
Νιώθει χαμηλή επιθυμία λόγω πίεσης να βιώσει «έντονο ρομαντισμό». Μέσα στη θεραπεία αναγνωρίζει ότι η επιθυμία της λειτουργεί διαφορετικά και είναι εξίσου φυσιολογική.
Τι προσφέρει η ψυχοσεξουαλική θεραπεία
Ασφαλές πλαίσιο χωρίς κρίση
Οι σκέψεις και τα συναισθήματα εξετάζονται χωρίς ντροπή (Levine, 2010).Διαχείριση άγχους
Μέσω τεχνικών ενσυνειδητότητας και αναπνοής, η προσοχή μετατοπίζεται από την «απόδοση» στη φυσική εμπειρία (Brotto, 2018).Ενίσχυση επικοινωνίας
Μαθαίνουμε να μιλάμε ανοιχτά για ανάγκες και προσδοκίες, μειώνοντας την πίεση (Perel, 2006).Σύνδεση σώματος και μυαλού
Η εστίαση μεταφέρεται στην αίσθηση και όχι στο αποτέλεσμα.
Συμβουλές για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου
Μην περιμένεις «τέλεια» εμπειρία.
Σύνδεσε την προσοχή σου στο σώμα και στο συναίσθημα.
Μίλησε ανοιχτά με τον/την σύντροφό σου.
Χρησιμοποίησε μικρές τεχνικές χαλάρωσης (αναπνοή, ενσυνειδητότητα, ήπιο άγγιγμα).
Η οικειότητα και η φροντίδα είναι πιο σημαντικές από την «απόδοση».
Κλείνοντας
Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου μπορεί να γίνει ευκαιρία σύνδεσης και κατανόησης, όχι πίεσης.
Το άγχος απόδοσης είναι συχνό και φυσιολογικό, δεν σημαίνει δυσλειτουργία στο σώμα σου ή στη σχέση σου.
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία βοηθά να κατανοήσουμε τις ρίζες του άγχους, να επανασυνδεθούμε με την επιθυμία και να βιώσουμε τη σεξουαλικότητα χωρίς πίεση και κρίση.
Πάνος Καππάτος
Ψυχολόγος - Ψυχοσεξουαλική Θεραπεία Msc
Βιβλιογραφία
Basson, R. (2000). The female sexual response: A different model. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(1), 51–65.
Brotto, L. A. (2018). Better Sex Through Mindfulness. Greystone Books.
Leiblum, S. R. (2007). Principles and Practice of Sex Therapy (4th ed.). Guilford Press.
Levine, P. A. (2010). In an Unspoken Voice. North Atlantic Books.
Masters, W. H., & Johnson, V. E. (1970). Human Sexual Inadequacy. Little, Brown.
McCarthy, B., & McCarthy, E. (2009). Rekindling Desire. Routledge.
Perel, E. (2006). Mating in Captivity. HarperCollins.
World Health Organization. (2010). Developing Sexual Health Programmes: A Framework for Action.